भेळेमध्ये चिरलेला पालक आणि सॅलड कसं लागेल? आमच्याकडे असे प्रश्न नुसते पडत नाहीत; भेळेचा साग्रसंगीत घाट घालून संशोधनाचा प्राथमिक प्रयोग लगेच अंमलात आणला जातो. मटकी भेळ, कॉर्न भेळ हे भेळेचे उपप्रकार म्हटले तरी खरी भेळ चुरमुऱ्याचीच. चुरमुरे थोडे फोडणीला टाकलेले असले की काम झालं; त्यात परतलेले तेलावरचे भाजके शेंगदाणे पाहिजेत. बारीक कापलेला कांदा, टोमॅटो, कैरी त्यावर फरसाण, चाट मसाल्यासह पुदिन्याची झणझणीत आणि चिंचगुळाची आंबटगोड चटणी टाकल्यावर चुरचुरणारे चुरमुरे कालवत होणारी भेळ… तोंडाला पाणी सुटलं की नाही? तर मूळच्या चविष्ट भेळेचं पौष्टिकत्व वाढवण्याच्या हेतूने त्यात घातलेली काकडी, लाल मुळा, उकडलेला बटाटा ही मंडळी. आता या भाऊगर्दीत आणि वर पालक अन् आईसबर्ग लेट्यूस नावाचं सॅलड…? अहो, खाऊन तर बघा, मस्त लागतं! जीभ आणि पोट दोन्हीची एकाचवेळी तृप्ती करणारी चविष्ट पाककृती आहे ही! तर सांगत काय होते, स्वयंपाकघरात प्रयोगशीलता महत्त्वाची; मग नेहमीच्या पदार्थाची सुधारित आवृत्ती असो किंवा बाहेर खाल्लेला नवा पदार्थ! पाककृती चाखून, आपल्याला करून बघता आली पाहिजे. अमेरिकेत आल्यावर माझ्यात (मुळात नसलेल्या) सुगरणपणाला असाच बहर आला. म्हणजे आधी उपजत नसलेलं पाककौशल्य मिळवण्यात, काहीतरी वेगळं करण्यात आणि नंतर नवे खाल्लेले पदार्थ त्यातले जिन्नस ओळखून तसेच घरी प्रत्यक्ष करण्यात. माझ्या घरच्यांच्या सोशिकपणाला मनोमन दाद दिलीत ना! आता प्रयोगशीलतेत थोडे अपघातही घडणारच की. असे धसकू नका, बरेचसे प्रयोग यशस्वीही होतात म्हटलं! चटकदार भेळेने चव आणलेली आहेच, मात्र अमेरिकेत अस्सल भेळ कुठली मिळायला? इथे मनपसंत जेवणाचीही बाहेर मारामार. मग मेक्सिकन, एशियन, ग्रीक, इटालियन असा वैश्विक मेळा. या खाद्यमेळ्यातून जे आवडले ते घरी प्रयत्न करून केले, त्यातलीच एक सुफळ संपूर्ण पाककृती.

झालं असं की, दहाएक वर्षांपूर्वी एंगलवूड या कोलोरॅडोतल्या शहरात आम्ही राहत होतो. संसार ऑस्टिनला ठेवून मोजकं चंबू-गबाळं बांधून माझ्या नव्या नोकरीसाठी आम्ही तिथे भातुकलीचा डाव मांडला होता. थोडे स्थिरावेपर्यंत अधूनमधून पोटपूजा करण्यासाठी बाहेर जाणं अपरिहार्य होतं. सकाळी ऑफिसला जाताना बर्फ उपसण्याचं काम लावणारी, एरवी टेक्ससच्या रस्त्यांना सरावलेली मात्र कोलोरॅडोच्या शुभ्र रस्त्यांवर पदोपदी घसरणारी बेभरवशाची आपल्याच हातातली आपली गाडी… ती कुडकुडणारी, कोरडी, हाडापर्यंत मुरत जाणारी थंडी. अशा परिस्थितीत किमान पोटासाठी काहीतरी गरमागरम मिळालं पाहिजे या माफक अपेक्षेने आम्ही आसपासची रेस्टॉरंट्स धुंडाळत होतो. नाही म्हणायला इटालियन मॅजियानो आमच्यासारख्या शाकाहारी लोकांची चांगली बडदास्त राखणारं होतं; पण कडक, गरम कुठे मिळेल हा सवाल कायम होता. तिन्ही त्रिकाळ बर्फाशिवाय पाणी न पिणाऱ्या, दिवसा बाहेरचा स्वच्छ सूर्यप्रकाश झाकून आत पुन्हा अंधुक दिवे जाळण्याची प्रथा असणाऱ्या या पाश्चिमात्य देशात गरम जेवण मात्र दुरापास्त वाटत असतानाच युरेका… नकाशावरच्या एका रेस्टॉरंटवर बोट ठेवत नवरा म्हणाला, “Fire Bowl Cafe!” नावातच फायर असलेल्या या रेस्टॉरंटमध्ये धाब्यासारखं मस्त नाकातोंडातून धूर निघणारं, गरम कडक जेवण मिळेल तर किती छान होईल या स्वप्नरंजनात आम्ही तिथे पोहोचलो.

थाई वा चायनीज एकूणच एशियन लोक काहीही खातील, याची प्रचिती यांचा मेन्यू बघताना आली. बराच ऊहापोह करून कुठलाही फिश सॉस नसलेली आणि मांसाहारविरहित डिश आम्हांला सापडली. प्रश्न होता तो त्यासाठी भाज्या निवडायचा. स्प्रिंगमिक्समधलं बांबू शूटस्, वॉटर चेस्टनट आणि थाई मिक्समधला मश्रूम… हे आम्हाला नको होते. मग त्या माणसाला पटवलं, त्या दोन्हींतल्या आम्हांला आवडणाऱ्या भाज्याच तेवढ्या द्यायला. त्यादिवशी रेस्टॉरंटमध्ये आम्हीच काय ते एक गिऱ्हाईक असल्यामुळे त्यालाही पर्याय नसावा. ऑर्डर देऊन झाली. पोटात कावळे ओरडत होते. तिथे उपलब्ध असलेल्या उकळत्या पाण्याचा नळ पाहून आम्हाला अगदी भडभडून आलं. कारण तोपर्यंत Water, no ice हे केवळ बर्फ काढून दिलेलं असावं असं थंडगार मिळत होतं आणि तसल्या थंडीत अधिकच दातखीळ बसवून जात होतं. अखेर त्या कडाक्याच्या थंडीत गरम पाणी आणि जेवण आम्हांला मिळणार होतं.

यथावकाश तो वाफाळता बाऊल आमच्यासमोर आला. स्पायसी पीनट! गरमागरम थाई स्टिकी राईस (ऊर्फ चिकट भात) त्यावर अल्-डेंटे शिजलेल्या बाईट साईज भाज्या, पांढरट तपकिरी सॉस आणि वर भाजक्या दाण्यांचा अर्धवट रगडलेला कूट… काय लागलं ते! यथेच्छ पोटपूजा करून पुढ्यातलं सगळं संपवून आम्ही अपार्टमेंटवर पोहोचलो आणि ही डिश आपल्याला जमली पाहिजे असं डोक्यात बसलं. प्रत्यक्षात त्या प्रयोगाला, नोकरी बदलून पुनश्च ऑस्टिन, मग आम्ही नव्याने बांधून घेतलेल्या घरात गृहप्रवेश, आमच्या पहिल्या लेकीचा जन्म इतका काळ जायला लागला. एके दिवशी कॉस्टकोच्या शेल्फवर थाई स्टिकी राईस दिसण्याचं निमित्त काय झालं आणि नवरा ते ५० lb (म्हणजे सुमारे २३ किलो) तांदळाचे पोतं घेऊन घरी आला. मी अचंबित. तो भात शिजवण्याचा पहिला प्रयत्न सपशेल फसला. लापशी मुलीला भरवावी लागली. त्या तांदळाच्या चिकटपणावर फिदा होत मी तो धुऊन वाळवत मुद्दाम त्याची थोडी पिठी काढली आणि मैद्याच्या चाळणीने चाळून घेतली. भारतीय दुकानातून आणलेल्या बहुतांशी विरी गेलेल्या तांदूळ पिठीत घातली; तर उकडीचे मोदक नीट जमतील म्हणून. मात्र मोदकाच्या उकडीची पारी एकमेकांना चिकटण्यापेक्षा बोटांनाच जास्त चिकटून वात आणत होती. मूळ प्रयोगातून फुटलेला जोडप्रयोगही असा उताणा पडला. अनेक फसणारे भात पचवत शेवटी या भाताचे इंगित मायाजालावरच्या एका हौशानवशाकडून कळले. तीन ते पाचवेळा थाई तांदूळ धुऊन घ्यायचा. जेमतेम तांदळाइतकेच पाणी त्यात घालून (कुकरमध्ये नाही तर) पातेल्यात झाकून शिजायला ठेवायचा. पाणी उकळायला लागले की वर केवळ जाड कापडाने झाकून बारीक आचेवर शिजू द्यायचा यामुळे वाफेचे पाणी मर्यादितच भातात मुरते आणि भात सुंदर मोकळा शिजतो. मागच्या ६॥ वर्षांतही आमचा न संपलेला तो तांदूळ अजूनही घरात आपली जागा राखून असल्याने कापड नाही ठेवले तरी चालते कारण पँट्रीत हा मूळचा भयंकर चिकट तांदूळ घराण्यातल्या सर्वात वयस्क जाणत्याप्रमाणे भलताच जुन झालेला आहे. असो! तर भाताचा प्रश्न असा लांबच्या रस्त्याने का होईना, पण सुटला.

बाहेरचा पदार्थ घरी करताना काही बदल करावे लागतात कदाचित सामग्रीत फरक पडू शकतो. त्यामुळे माझी पाककृती अधिकृत असा माझा दावा नाही; मात्र चव जमली की आणखीन काय हवे?
ब्रोकोली, स्नॅप पीज, गाजर, लाल किंवा हिरवी ढबू मिरची, झुकिनी, बेबीकॉर्न, बीन्स यांतल्या उपलब्धतेनुसार असतील त्या भाज्या घ्याव्यात. उकळत्या पाण्यात एखादा मिनिट टाकून कढत तापलेल्या लोखंडाच्या तव्यावर चटका लागेल अशा थोडं तेल टाकून मस्त सिझ्झलिंग भाजून घ्यायच्या त्या अगदी जेवायला बसायच्यावेळी. त्याआधी करावा लागतो तो स्पायसी पीनट सॉस. या सॉसच्या सोसापायी अनेक एशियन-थाई बल्लवाचार्यांच्या पाककृती पालथ्या घातल्यानंतर त्याच्यातल्या घटकांचा उलगडा झाला. करायला अतिशय सोपा. ३ – ४ पातीचा केवळ कांदा, इंचभर आलं, ४ पाकळ्या लसूणाबरोबर हलका किंचित तेलावर परतून घ्यायचा. पातीचा कांदा नसल्यास नेहमीचा कांदाही वापरू शकतो; मात्र कांद्याने सॉसला उग्रपणा येणार नाही एवढाच हवा. मग परतलेले हे जिन्नस पाव-अर्धा कप नारळाच्या दुधाबरोबर बारीक वाटून घ्यायचे. नारळाचे दूध नसेल तर पाणी वापरले तरी चालते. सॉससाठीच्या छोट्या पातेल्यात कपभर पिनट बटर, अर्धा कप सोया सॉस, पाव कप व्हिनेगर आणि त्यात वाटलेले मिश्रण हे एकत्र करून मंद आचेवर ठेवायचे. गरज असल्यास थोडे मीठ. साखर मात्र लागते सोया सॉस, व्हिनेगरच्या आंबटपणाला समतोल आणेल इतकी. वरून थोडे चिली फ्लेक्स तिखटपणासाठी. हे सारे फारसे उकळू वगैरे न देता हलवत जेव्हा एकजीव होतात तेव्हा तयार होतो आपला सॉस. प्रमाण आपापल्या सवयीने, चवीप्रमाणे बदल करून ठरवू शकतो. तसंच भाज्या शिजवलेले पाणी व्हेजिटेबल स्टॉक म्हणून नंतर वापरता येते. खास प्रथिनं म्हणून सामिषाहारी जनांना चिकन बॉल किंवा तत्सम वाढीव भर घालता येईल. शाकाहारी लोकांसाठी मऊ वा तळलेला टोफू. वाफाळता भात, त्यावर सिझ्झलिंग हॉट भाज्या, टोफू, वरून गरम स्पायसी पीनट सॉस, सजावटीसाठी हवा असल्यास भाजक्या दाण्यांचा कूट, वरून पिळायला लिंबू आणि असल्यास थाई प्रकारातला चिली स्वीट सॉस.
Serving homemade spicy peanut !!

हा फर्माइशीचा बेत घरात ठरला की हटकून कोलोरॅडोच्या दिवसांची आठवण होते. अर्थात त्या आठवणींत बरेच काही सामावलेले आहे. त्यातल्या रॉकी माऊंटन, कोलोरॅडोचा निसर्ग यावर पुन्हा केव्हातरी.
आजचा हा रुचिपालट खास ‘घर का खाना और सुरक्षित रहना’ या युगातल्या, स्नेहभेटीतील खादाडीवर नितांत प्रेम करणाऱ्या आणि भरभरून लिहिणाऱ्या सर्व मामबोकरांसाठी.
करून पाहा आणि आवडल्यास मला कळवा, असं सांगून हे पाकपाल्हाळ कम सुगरण वटवट इथे थांबवते.
सर्वांना दिवाळीच्या अनेक शुभेच्छा!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *